Niet-Progressieve Atrofische Rhinitis (NPAR) en Progressieve Atrofische Rhinitis (PAR)

Niet-Progressieve Atrofische Rhinitis (NPAR) komt bij het varken regelmatig voor en kan veroorzaakt worden door diverse bacteriën en irriterende stoffen. Dit leidt tot schade aan de neusschelpen.

Progressieve Atrofische Rhinitis (PAR) is een ziekte waarbij het neusweefsel permanent onderhevig is aan atrofie. Dit wordt veroorzaakt door een specifiek toxine dat geproduceerd wordt door bepaalde stammen van Pasteurella multocida.

Over NPAR en PAR


Etiologie
Pasteurella multocida is een normale bewoner van de luchtwegen van varkens. De stammen die PAR veroorzaken produceren een krachtig toxine, het dermonecrotisch toxine (DNT), dat verantwoordelijk is voor de typische neusafwijkingen. Pasteurella multocida kan gemakkelijk worden opgekweekt en herkend omdat de kolonies een typische vorm aannemen. Maar stammen die betrokken zijn bij de progressieve vorm kunnen alleen worden onderscheiden door hun mogelijkheid om DNT te produceren aan te tonen.

Pasteurella multocida zal enkel in voldoende mate de neus koloniseren als de slijmvliezen reeds beschadigd zijn. Deze slijmvliezen worden meestal beschadigd door de bacterie Bordetella bronchiseptica. B. bronchiseptica veroorzaakt ontsteking in de neusholte waardoor P. multocida gemakkelijk kan vermeerderen ter hoogte van de neusholte en toxines kan produceren die verantwoordelijk zijn voor de typische neusafwijkingen.

DNT wordt geabsorbeerd en beïnvloedt de productie en vernieuwing van het botweefsel. Bij jonge snel groeiende biggen leidt dit tot misvormingen van de neus.

bovenkant pagina


Risicofactoren

  • Varkensbedrijven met een hoog vervangingspercentage en een overwegend jonge zeugenstapel
  • Grote kraamafdelingen zonder leegstand
  • Slechte omgevingsomstandigheden: slechte ventilatie, hoge luchtvochtigheid, stof
  • Aanwezigheid van andere ziekten zoals enzoötische pneumonie, PRRSV en de ziekte van Glässer

De mildere vorm van snuffelziekte, ook niet progressieve atrofische rhinitis genoemd, waarbij de neusschelpen genezen en regenereren, kan veroorzaakt worden door:

  • Lucht met een hoge bacteriële load
  • Infectie met Bordetella bronchiseptica
  • Chronische luchtweginfecties
  • Stof
  • De ziekte van Glässer
  • Een hoge ammoniakconcentratie
  • Infectie met het Cytomegalovirus (Inclusion body rhinitis)
  • PRRSV
  • Hoge luchtvochtigheid

bovenkant pagina


Klinische symptomen van Progressieve Atrofische Rhinitis
Bij biggen van 1 tot 8 weken oud ziet men niezen, snotteren, neusvloei, traanstrepen en soms neusbloedingen. Terwijl het niezen langzaam verdwijnt ziet men na 14 dagen neusafwijkingen optreden. Naarmate de ziekte vordert, verschuift de bovenkaak en groeit ze trager dan het zachte weefsel en de onderkaak. De huid op de neusrug vertoont plooien en de onderkaak steekt meer uit. Pneumonie en/of groeivertraging kan aanwezig zijn. Ernstig aangetaste dieren kunnen moeilijk voedsel opnemen en neusafwijkingen zijn zichtbaar bij varkens van alle leeftijden. Er is een verminderde dagelijkse groei.

Bij sommige dieren zijn niezen en andere klinische symptomen van voorbijgaande aard maar kan de atrofie van de neusschelpen bevestigd worden aan de slachtlijn. Deze vorm komt meestal voor op bedrijven waar de infectie pas optreedt na het spenen en/of waar immuniteit aanwezig is.

bovenkant pagina


Diagnose
De diagnose wordt gesteld aan de hand van de klinische symptomen. Men moet aan PAR denken wanneer de biggen veel niezen en neusmisvormingen optreden naarmate de biggen ouder worden.

De ziekte is gemakkelijk aan te tonen door postmortaal onderzoek van de neus en het isoleren van P. multocida uit neusswabs. Tijdens het slachten kan een dwarsdoorsnede van de neus ter hoogte van de tweede premolaar gemaakt worden, waarbij de atrofie van de conchae en de deviatie van het neusseptum worden geëvalueerd op 15 koppen at random geselecteerd van 1 lot varkens.

De neusdoorsneden worden als volgt gescoord (methode van COVALIS nv):

  • Het eerste cijfer geeft informatie over het neusseptum (0 = goed, 2 = licht krom, 4 = gans krom)
  • Het tweede cijfer geeft informatie over de bovenste neusschelpen:
    diagram
    0: mooi gekrulde schelpen
    1: tot stukje 1 mankeert
    2: tot stukje 2 mankeert
    3: tot stukje 3 mankeert
    4: schelpen volledig weg
  • Het derde cijfer geeft informatie over de onderste neusschelpen (op dezelfde manier bepaald als het tweede cijfer)
  • Zo verkrijgt men een serie van 15 maal 3 cijfers, bv 0/0/1, 0/2/0, 2/3/4, ...; alle cijfers worden dan samengeteld en gedeeld door het aantal varkens (meestal 15). Het eindcijfer bepaalt dan de mate van aantasting:
    • 0 – 1,7 : goed
    • 1,8 – 3,5: matig
    • > 3,5: slecht

gezonde snuit

Score 0 - gezonde snuit, intacte conchae

gematigde AR

Score 3 - gematigd verlies van het neusschelpweefsel

Het isoleren van toxigene P. multocida uit neusswabs en het aantonen van het DNT bevestigen de diagnose van PAR.

Antilichamen tegenover het DNT kunnen aangetoond worden in serum van herstelde en gevaccineerde varkens.

bovenkant pagina


Behandeling en controle

  • Het verhinderen van een infectie met toxigene P. multocida voorkomt het optreden van atrofie van de neusschelpen en productieverlies. Acute symptomen kunnen behandeld worden met krachtige antibiotica. Als ondersteuning kan men extra voeder en elektrolieten toedienen.
  • Gespeende biggen die een verhoogd risico lopen op infectie kunnen antibiotica krijgen via het voeder of drinkwater aan therapeutische doseringen. Groepsmedicatie en het toepassen van All-In/All-Out is het meest efficiënt.
  • Vaccineer de zeugen om via het colostrum de biggen maternale bescherming mee te geven. Zie Vaccins.
  • Eradicatie van de infectie is mogelijk via depopulatie en repopulatie. PAR-vrije bedrijven kunnen PAR-vrij blijven door afzondering en het gebruik van AR-vrije fokgelten. Monitoring van de infectie gebeurt door middel van neusswabs die onderzocht worden op toxigene P. multocida.

bovenkant pagina

 Atrofische rhinitis: matige atrofie van de conchae

Atrofische rhinitis: middelmatige atrofie van de conchae

Progressieve Atrofische Rhinitis (PAR) is een ziekte waarbij het neusweefsel permanent onderhevig is aan atrofie.